Plany powtórek rozłożonych w czasie: stałe stopnie, SM-2 i FSRS

Każdy, kto zaczyna z powtórkami rozłożonymi w czasie, prędzej czy później zadaje to samo pytanie: jakie odstępy są właściwe? Jeden dzień, trzy dni, tydzień? Czy 1-2-4-8 jest lepsze niż 1-3-7-21? Czy decyzję powinien podjąć algorytm?

Istnieje prawdziwa odpowiedź i jest mniej dramatyczna, niż sugerują spory. Zasada - rosnące odstępy, reset po błędzie - wykonuje niemal całą robotę. Dokładne liczby to dopracowanie. Ten poradnik wyjaśnia trzy rodziny planów używane dziś, co każda z nich naprawdę robi z niemieckim słowem i jak wybierać.

Idea wspólna dla wszystkich

Po tym, jak czegoś się nauczysz, szansa, że to przywołasz, spada z czasem - najpierw szybko, potem wolniej. Za każdym razem, gdy udanie wydobędziesz to z pamięci, spadek robi się wolniejszy. Odstęp przed następną powtórką może więc być dłuższy niż poprzedni.

Dwa dalsze ustalenia kształtują każdy plan:

• Przywołanie musi trochę kosztować. Powtórka, która jest banalnie łatwa, wzmacnia pamięć bardzo słabo. Najbardziej produktywny jest moment, gdy przywołanie wymaga wysiłku i mimo to się udaje.
• Zapominanie jest informacją. Nieudana powtórka oznacza, że odstęp był dla tego wpisu za długi, a następny musi być krótszy.

Każdy plan to reguła wyboru następnego odstępu. Różnią się tym, ile wiedzą o Tobie i o wpisie w chwili wyboru.

Rodzina 1: stałe stopnie

Najstarsze i najprostsze podejście. Każdy wpis wspina się po tej samej drabinie odstępów. Poprawna odpowiedź przesuwa go o jeden stopień w górę, błędna o jeden w dół.

Wersją papierową jest pudełko Leitnera z lat siedemdziesiątych: kilka przegródek, powtarzanych codziennie, co drugi dzień, co tydzień i tak dalej. Opisuje je system Leitnera do niemieckiego. Najbardziej znaną wersją cyfrową jest ta z WaniKani, której merke.me używa do niemieckiego:

Po ósmej powtórce wpis jest ukończony i już nie wraca.

Zalety. Jest przewidywalny: możesz policzyć swoje obciążenie na przyszły miesiąc. Jest przejrzysty: zawsze wiesz, na którym stopniu stoi wpis i dlaczego. Nie ma nic do skonfigurowania i nic do źle skonfigurowania. I ma koniec, co psychologicznie znaczy więcej, niż przyznają wykresy skuteczności.

Ograniczenia. Traktuje der Computer i die Voraussetzung tak samo w drodze w górę, choć jedno jest dla osoby mówiącej po polsku znacznie łatwiejsze. Łatwe wpisy dostają kilka powtórek więcej, niż ściśle potrzebują. Korekta dzieje się tylko przez błędy: trudne wpisy spadają i powtarzają krótkie stopnie.

Rodzina 2: SM-2 i jego krewni

W 1987 roku Piotr Woźniak opublikował algorytm SM-2 dla swojego programu SuperMemo. Anki używało jego wersji przez większość swojej historii i wiele aplikacji robi to do dziś.

SM-2 daje każdej fiszce własny mnożnik, zwany ease, zaczynający się od 2,5. Po każdej udanej powtórce odstęp jest mnożony przez ease: 1 dzień, 6 dni, 15 dni, 38 dni, 94 dni. To, jak ocenisz fiszkę, koryguje ease: „Easy” go podnosi, „Hard” obniża, błąd obniża go i resetuje odstęp.

Zalety. Fiszki rozchodzą się zależnie od trudności. Łatwa pędzi do przodu, trudna zostaje przy krótszych odstępach. Odstępy nie mają sufitu, więc fiszka może przejść lata między powtórkami.

Ograniczenia. Znane jest „piekło ease” (ease hell). Każdy błąd obniża ease fiszki i niewiele podnosi go z powrotem, więc fiszka, która miała zły miesiąc, może skończyć z maleńkimi mnożnikami i wracać o wiele za często przez lata. Drugie ograniczenie to ten sam wzór stosowany dla wszystkich, bez względu na ich pamięć czy materiał.

Rodzina 3: FSRS i modele pamięci

FSRS, wbudowany w Anki od końca 2023 roku, idzie inną drogą. Dla każdej fiszki prowadzi mały model Twojej pamięci: jak stabilny jest ślad (jak długo, zanim prawdopodobieństwo przywołania spadnie do 90 procent), jak trudna jest fiszka i jak prawdopodobne jest, że przywołasz ją właśnie teraz. Dopasowuje swoje parametry do Twojej własnej historii powtórek.

Ustawiasz wtedy jedną liczbę, pożądaną retencję, na przykład 0,90. FSRS planuje każdą fiszkę na moment, w którym według jego prognozy Twoja szansa przywołania spada do tego poziomu.

Zalety. W porównaniach na dużych zbiorach prawdziwych danych o powtórkach potrzebuje wyraźnie mniej powtórek niż SM-2 przy tej samej retencji. Rozsądnie radzi sobie ze spóźnionymi powtórkami. A kontrola, jaką daje, jest właściwa: wybierasz, ile zapominania akceptujesz, a obciążenie z tego wynika.

Ograniczenia. Potrzebuje uczciwych, konsekwentnych naciśnięć przycisków i kilkuset powtórek, zanim zostanie dostrojony do Ciebie. Odstępów nie da się już przewidzieć ani wyjaśnić; są wynikami modelu. A ponieważ wpisy nigdy się nie kończą, talia nie ma końca. Ustawienia dla niemieckiego są w ustawieniach Anki do nauki niemieckiego.

Jak bardzo wybór ma znaczenie?

Mniej niż spór wokół niego.

Adaptacyjny algorytm może zaoszczędzić znaczny odsetek powtórek w porównaniu ze stałą drabiną i dla kogoś, kto trzyma 20 000 fiszek z kilku przedmiotów, to realna oszczędność. Dla kogoś, kto uczy się 3000 niemieckich słów w rok, po 10 dziennie, to kilka minut dziennie. Ten sam uczący się traci znacznie więcej na fiszkach bez rodzajników albo na trzech pominiętych dniach w tygodniu.

Stare pytanie: 1-3-7-21?

Ręcznie robione plany, jak 1-3-7-21-60 czy 1-2-4-8-16, to stałe drabiny z innymi szczeblami. Każda drabina, która z grubsza podwaja lub potraja się z każdym stopniem, zaczyna się w ciągu doby i sięga co najmniej miesiąca, zadziała. Dwa szczegóły znaczą więcej niż dokładne liczby:

• Zacznij wcześnie. Pierwsza powtórka w ciągu godzin łapie najbardziej stromy odcinek krzywej zapominania. Plany zaczynające się od „jutra” tracą więcej nowych słów już pierwszego dnia.
• Idź daleko. Drabina kończąca się na dwóch czy trzech tygodniach każe Ci powtarzać słowa w nieskończoność albo pozwala im zblaknąć. To krok do kilku miesięcy czyni słowo trwałym.

Co powinna robić błędna odpowiedź

Plany różnią się bardziej tym, jak karzą, niż tym, jak nagradzają.

• Pełny reset (klasyczny Leitner, dawne ustawienia domyślne Anki): wpis wraca na początek. Surowe wobec słowa, które znałeś przez trzy miesiące i raz się pomyliłeś.
• Częściowy spadek (WaniKani, merke.me): wpis spada o jeden stopień na wczesnych etapach i o dwa na późniejszych. Postęp jest nadszarpnięty, a nie wymazany.
• Aktualizacja modelu (FSRS): stabilność jest zmniejszana o wartość zależną od historii fiszki.

W niemieckim częściowy spadek lub aktualizacja modelu pasują lepiej niż pełny reset, bo wiele błędów jest małych: znałeś słowo i pomyliłeś rodzajnik. To zasługuje na cofnięcie, nie na restart.

merke.me dodaje do częściowego spadku jedną rzecz. Gdy pomylisz się przy wpisie, który wspiął się już o kilka stopni, dodatkowa powtórka „ducha” (ghost) tego wpisu startuje od stopnia pierwszego i musi ponownie przejść w górę przez krótkie odstępy, podczas gdy sam wpis tylko spada. Uparte słowo dostaje gęste powtarzanie, a jego długoterminowy postęp zostaje zachowany. Więcej w dlaczego ciągle zapominasz te same niemieckie słowa.

Którego użyć?

• Lubisz mierzyć, stroić i optymalizować, albo masz bardzo duże talie: FSRS w Anki.
• Chcesz wiedzieć, jak wygląda jutro, i nigdy nie myśleć o ustawieniach: stała drabina.
• Uczysz się z papieru: Leitner.
• Wybierasz aplikację: sprawdź, czy ma rosnące odstępy sięgające miesięcy i czy błędna odpowiedź ma konsekwencje. Kilka popularnych aplikacji tego testu nie przechodzi; zobacz najlepsze aplikacje do powtórek rozłożonych w czasie do niemieckiego.

merke.me celowo używa stałej drabiny o ośmiu stopniach. Wybraliśmy przewidywalność i linię mety: każdy wpis jest opanowany po ośmiu poprawnych powtórkach, widzisz jego stopień na każdej fiszce, a dzienne obciążenie wynika wprost z tego, ile nowych wpisów zaczynasz. Sam niemiecki - 10 000 słów uporządkowanych wg częstości, kolokacje, około 480 punktów gramatyki - leży na tym jednym planie w jednej kolejce. Jeśli to jest system, jakiego chcesz, talie pokazują, co w nim jest, a 100 słów i 30 punktów gramatyki możesz uczyć się za darmo.

Którą rodzinę byś nie wybrał, metoda działa tylko w dni, w które ją otwierasz. Jak używać jej dobrze, niezależnie od algorytmu, opisuje jak używać powtórek rozłożonych w czasie do niemieckiego.