Niemieckie określenia czasu: jaki przypadek, jaki przyimek

Większość uczących się poznaje niemieckie określenia czasu pojedynczo, jako słówka: am Montag, jeden Tag, seit einem Jahr, vor zwei Wochen. Nikt im nigdy nie mówi, że pod spodem kryje się system, więc w końcu zgadują i wychodzi *in Montag, *seit ein Jahr, *jede Tag. Ten system jest na tyle mały, że mieści się na jednej stronie. Określenie czasu bez przyimka jest prawie zawsze w bierniku. Określenie czasu z przyimkiem jest prawie zawsze w celowniku. Dopełniacz pojawia się w garstce stałych zwrotów, które trzeba rozpoznawać, ale nigdy nie budować samemu.

Ta praktyczna reguła obejmuje mniej więcej 90% tego, co powiesz albo usłyszysz. Pozostałe 10% to krótka lista przyimków, które zachowują się inaczej, niż sugerowałoby ich tłumaczenie - in w znaczeniu „za (od teraz)”, vor w znaczeniu „temu”, seit, które wymaga czasu teraźniejszego - i tym warto poświęcić dziesięć minut świadomej uwagi. Jeśli potrzebujesz samego podawania godziny (halb acht, Viertel nach, system 24-godzinny), to osobna umiejętność; zajrzyj do przewodnika o liczbach i godzinach.

Podstawowy podział: brak przyimka oznacza biernik

Gdy nie ma przyimka, który wykonałby tę pracę, niemiecki oznacza czas na samej grupie rzeczownikowej. To tak zwany biernik okolicznikowy i robi dwie rzeczy: wskazuje konkretny moment albo mierzy odcinek czasu.

• Wskazywanie: nächsten Montag, letztes Jahr, diesen Sommer, jeden Tag, den ganzen Abend
• Mierzenie: Ich habe drei Jahre in Wien gewohnt. Wir haben zwei Stunden gewartet.

Formy żeńskie i mnogie ukrywają przypadek (nächste Woche wygląda identycznie w mianowniku i bierniku), i właśnie dlatego uczący się nigdy nie zauważają tego wzorca. Zdradza go rodzaj męski: mówi się nächsten Monat, letzten Freitag, jeden Tag - nigdy *nächster Monat. Jeśli opanujesz końcówki męskie, reszta przyjdzie sama. W bibliotece znajdziesz pełną tabelę końcówek biernika, jeśli formy rodzajnika jeszcze się chwieją. Polakowi może tu pomóc własny język: my też mówimy „cały wieczór” czy „każdy dzień” w bierniku bez przyimka.

W chwili gdy pojawia się przyimek, to on narzuca przypadek, a przyimki czasowe w ogromnej większości łączą się z celownikiem: an, in, vor, nach, seit, ab, von ... bis, zu, bei, zwischen. Biernikowe tworzą krótką listę: um, gegen, für, bis, über, durch.

Wann? Punkty w czasie

To jest tabela, której naprawdę potrzebujesz. Zwróć uwagę, że an dem ściąga się do am, in dem do im, zu dem do zum, bei dem do beim - ta forma ściągnięta jest standardem, a nie potocyzmem.

Dwie rzeczy do wbicia sobie w pamięć. Po pierwsze, am jest dla dni i pór dnia, im dla miesięcy i pór roku, um dla godzin, a przy samym roku nie ma nic. *In 2019 bin ich umgezogen to kalka z angielskiego, którą rodzimi użytkownicy zauważają - i pułapka także dla Polaka przyzwyczajonego do „w 2019 roku”; mów 2019 bin ich umgezogen albo im Jahr 2019. Po drugie, noc jest wyjątkiem: am Morgen, am Abend, ale in der Nacht.

Przysłówki na -s

montags, abends, morgens, sonntagabends - małą literą, bez rodzajnika, bez żadnego przypadka - oznaczają czynność powtarzającą się. Am Montag arbeite ich nicht dotyczy jednego konkretnego poniedziałku; Montags arbeite ich nicht dotyczy każdego poniedziałku. Polski oddaje to różnicą między „w poniedziałek” a „w poniedziałki”, ale łatwo ją przeoczyć, a w niemieckim wykonuje ona prawdziwą pracę. morgen früh znaczy jutro rano; heute Morgen znaczy dziś rano, czyli już minione. Nie ma czegoś takiego jak *morgen Morgen.

Wie lange? Czas trwania i pułapka seit

Czas trwania to miejsce największej interferencji, bo angielski wszędzie używa „for”, a Polak często wszędzie wstawia „przez” albo „od”, podczas gdy niemiecki dzieli tę pracę na cztery sposoby.

Reguła seit to najcenniejsza rzecz na tej stronie. Niemiecki używa tu czasu teraźniejszego, dokładnie tak jak polski: Ich lerne seit zwei Jahren Deutsch = „Uczę się niemieckiego od dwóch lat”. Użycie perfektu (*Ich habe seit zwei Jahren Deutsch gelernt) sprawia, że brzmi to jak coś zakończonego - to błąd typowy raczej dla osób, które przeszły przez angielski present perfect. A seit łączy się z celownikiem, więc seit einem Jahr, seit einer Woche, seit zwei Jahren - uważaj na -n w celowniku liczby mnogiej.

O für + biernik przy czasie trwania: od młodszych osób usłyszysz Ich war für drei Jahre in Berlin i ta forma rozprzestrzenia się pod wpływem angielskiego. Wciąż jest nacechowana. Bezpieczna, neutralna wersja dla zakończonego odcinka to sam biernik: Ich war drei Jahre in Berlin. Zostaw für dla pobytu, który planujesz: Ich fliege für zwei Wochen nach Spanien.

Wie oft? Częstotliwość

Częstotliwość to prawie wyłącznie biernik i prawie zawsze niewidoczny, gdy już się to wie.

• jeden Tag, jede Woche, jeden Monat, jedes Jahr - biernik, a to męskie -en jest tym, które ludzie gubią
• alle zwei Tage, alle drei Wochen - „co drugi dzień”, „co trzy tygodnie”
• einmal die Woche (biernik) albo einmal in der Woche (celownik) albo einmal pro Woche - wszystkie trzy są poprawne i zamienne
• dreimal am Tag, zweimal im Monat - celownik z przyimkiem
• montags, wochentags, täglich, wöchentlich, monatlich - przysłówki, bez przypadka

Zwróć uwagę, że jeden Tag i täglich nie są stylistycznie identyczne: täglich pojawia się w ulotkach leków i w umowach, jeden Tag mówisz do znajomego. Takie pary żyją w kolokacjach, a nie w tabeli gramatycznej.

Cztery pułapki, na których potyka się każdy

`in einer Woche` = za tydzień, a nie „przez tydzień”. Ich bin in einer Woche fertig znaczy, że skończysz w przyszłym tygodniu, a nie że skończenie zajmie tydzień. Na to drugie użyj samego biernika: Das dauert eine Woche.

`vor einer Woche` = tydzień temu. vor zwykle znaczy „przed”, ale z samym odcinkiem czasu jest standardowym odpowiednikiem „temu” i łączy się z celownikiem: vor einem Monat, vor drei Tagen. W niemieckim nie ma osobnego słowa na „temu”, a przyimek stoi przed rzeczownikiem, a nie po nim jak w polskim.

`nach` kontra `in` przy odległości w przyszłość. nach zwei Wochen znaczy „po upływie dwóch tygodni”, zwykle w opowieści o przeszłości: Nach zwei Wochen ist er zurückgekommen. Na „za dwa tygodnie” licząc od teraz mówi się in zwei Wochen.

`bis` łączy się z biernikiem i często stoi bez rodzajnika. bis nächsten Montag, bis Ende Juli, bis morgen. Gdy rodzajnik jest potrzebny, zostaje biernik: bis den 3. Mai, choć bis zum 3. Mai z celownikowym zu jest częstsze i bezpieczniejsze.

Dopełniacz: rozpoznawaj, nie buduj

Niemiecki ma dopełniacz czasu nieokreślonego i jest on niemal całkowicie skostniały: eines Tages (pewnego dnia, kiedyś), eines Abends, eines Morgens, a przez analogię gramatycznie nieregularne eines Nachts - Nacht jest rodzaju żeńskiego, ale zwrot i tak kopiuje końcówkę męską. Nie ma tu żadnego produktywnego wzorca do rozszerzania. Nie możesz wymyślić *einer Woche w znaczeniu „pewnego tygodnia”. Polskie „pewnego dnia” też jest dopełniaczem, co ułatwia zapamiętanie - ale tylko tych kilku gotowych zwrotów.

Przyimki dopełniaczowe pozostają żywe w niemieckim pisanym: während des Krieges, innerhalb einer Woche, außerhalb der Öffnungszeiten, Anfang des Monats, Ende der Woche. W mowie während często łączy się z celownikiem i nikomu to nie przeszkadza. A Anfang, Mitte, Ende przed nazwą miesiąca w ogóle tracą rodzajnik: Anfang Juli, Mitte September, Ende März.

Uczciwa rada: na poziomie A2 i B1 to słownictwo do rozpoznawania. Naucz się czytać eines Tages bez zająknięcia i idź dalej. Jeśli chcesz wyczerpujących list wszystkich przyimków czasowych z każdym wariantem rejestru, gramatyka opisowa - standardem jest German Grammar and Usage Hammera - posłuży Ci lepiej niż jakakolwiek aplikacja, łącznie z naszą. Aplikacja nadaje się do tego, żeby piętnaście najczęstszych wzorców stało się automatyczne, a to inne zadanie.

Zautomatyzuj je, zamiast wkuwać

Określenia czasu idealnie nadają się do ćwiczenia w powtórkach rozłożonych w czasie, bo są krótkie, tworzą gotowe bloki, a w trakcie mówienia musisz je przywołać w niecałą sekundę. Nikt nie ma czasu w połowie zdania rozumować: „seit łączy się z celownikiem, Jahr jest nijakie, więc einem”. Potrzebujesz, żeby seit einem Jahr wychodziło w całości.

W merke.me materiał o określeniach czasu rozkłada się na trzy warstwy: system przypadków w bibliotece, pojedyncze słowa jak wöchentlich i damals w słownictwie, a stałe bloki - vor einer Woche, Anfang Juli, alle zwei Tage - w kolokacjach, zaplanowane tak, by wracały dokładnie wtedy, gdy zaczynasz je zapominać. Przejrzyj talie, żeby zobaczyć, jak ścieżka A1-C2 je wprowadza, albo zajrzyj do cennika, jeśli już się zdecydowałeś. Potem weź cztery powyższe pułapki i z każdą napisz jedno prawdziwe zdanie o swoim własnym tygodniu - to jedno ćwiczenie wyłapie więcej błędów niż kolejne czytanie tabeli.