Präteritum czy Perfekt? Wybór niemieckiego czasu przeszłego

W rozmowie używaj Perfekt dla niemal każdego czasownika - a Präteritum dla kilkunastu czasowników, które nigdy się nie przestawiły: sein, haben, werden, sześciu czasowników modalnych, plus wissen i es gibt. W ciągłej narracji pisanej - fikcji, wiadomościach, historii, protokołach ze spotkań - używaj Präteritum dla wszystkiego. To cała zasada i można ją zastosować od razu, bo lista wyjątków jest na tyle krótka, że da się ją zapamiętać w jedno popołudnie.

Zwykła rada zawodzi, bo sprawia, że oba czasy brzmią jak osobne światy. Nie są. Prawdziwy mówiony niemiecki miesza je w tym samym zdaniu, bez przerwy: Ich hatte keine Zeit, also habe ich ein Taxi genommen. Jeśli powiesz Ich habe keine Zeit gehabt, nikt Cię źle nie zrozumie, ale zabrzmisz jak podręcznik. Nauczenie się, które czasowniki zostają przy Präteritum, daje więcej naturalności w mowie niż jakakolwiek dodatkowa liczba słówek.

Zasada i czasowniki, które ją łamią

To są formy do mówienia na głos, nie do sprawdzania w słowniku. Wszystko w lewej kolumnie to to, co native speaker w Hamburgu, Berlinie, Frankfurcie czy Wiedniu naprawdę powie w codziennej mowie.

Dwie rzeczy sprawiają, że ta lista jest tania do nauczenia. Po pierwsze, czasowniki modalne są słabe w Präteritum - zrzuć przegłos, dodaj -te: kann - konnte, muss - musste, darf - durfte. Żadnych zmian tematu jak przy czasownikach mocnych do zapamiętania. Po drugie, Perfekt czasownika modalnego z drugim czasownikiem wymaga podwójnego bezokolicznika (ich habe nicht kommen können), co jest naprawdę niezgrabne; mówiący tego unikają i tak samo powinieneś robić aż do poziomu C1.

Wszystko inne - gehen, sehen, machen, fahren, essen, anrufen - w mowie trafia do Perfekt. To znaczy, że prawdziwą codzienną pracą jest pytanie o czasownik posiłkowy, haben czy sein, i to jest osobny problem: zobacz Perfekt z haben czy sein. Pełne tabele odmiany dla obu czasów znajdziesz w bibliotece gramatyki.

Jedna historia, opowiedziana dwa razy

Wersja mówiona, tak jak opowiedziałbyś ją koledze z pracy:

Gestern bin ich zu spät aufgestanden. Ich hatte keine Zeit für Frühstück, und der Bus war schon weg. Also habe ich ein Taxi genommen. Der Fahrer hat die falsche Adresse eingegeben, und wir sind zwanzig Minuten im Kreis gefahren. Ich konnte meinen Chef nicht anrufen, weil mein Handy leer war. Als ich endlich angekommen bin, hatte die Besprechung schon angefangen.

Wersja pisana, tak jak wyglądałaby w powieści albo w raporcie:

Gestern stand ich zu spät auf. Ich hatte keine Zeit für Frühstück, und der Bus war schon weg. Also nahm ich ein Taxi. Der Fahrer gab die falsche Adresse ein, und wir fuhren zwanzig Minuten im Kreis. Ich konnte meinen Chef nicht anrufen, weil mein Handy leer war. Als ich endlich ankam, hatte die Besprechung schon angefangen.

Policz, co się zmieniło: sześć czasowników. hatte, war, konnte, ponownie war, oraz Plusquamperfekt na końcu są identyczne w obu wersjach. O to właśnie chodzi. Wersja mówiona to nie „niemiecki w Perfekt” - to Perfekt dla czasowników treściowych, osadzony na ramie z Präteritum czasowników sein, haben i modalnych. Gdy już usłyszysz tę ramę, wybór przestaje być decyzją i staje się odruchem.

Zwróć też uwagę, że Plusquamperfekt (hatte ... angefangen) nie ma z tym nic wspólnego. Oznacza „wcześniej niż przeszłość” w obu rejestrach i jest budowany z hatte/war plus imiesłowu.

Podział północ-południe jest prawdziwy, ale drugorzędny

Przeczytasz, że południowe Niemcy, Austria i Szwajcaria całkowicie unikają Präteritum. Mniej więcej prawda, i w większości nieistotna dla Twojej decyzji.

To, co naprawdę się dzieje: w Bawarii, Austrii, a zwłaszcza w szwajcarskim dialekcie niemieckiego, nawet sein i haben mogą pojawić się w Perfekt w codziennej mowie - ich bin dort gewesen, i hob des ghabt. Na północy mówiący nieco chętniej sięgają po Präteritum przy bardzo częstych czasownikach jak sagte, dachte, kam, ging. Żadne z tych zachowań nigdzie nie jest błędem. Jeśli użyjesz ich war w Wiedniu, nikt nawet nie mrugnie okiem; standardowy pisany niemiecki jest taki sam we wszystkich trzech krajach.

Traktuj więc ten podział jako barwę, a nie zasadę, której musisz przestrzegać. Naucz się standardowej mieszanki, a potem pozwól swojemu uchu dostosować się do tego, gdzie faktycznie mieszkasz. Co nie jest opcjonalne nigdzie: nie opowiadaj całej mówionej anegdoty w Präteritum. Ich stand auf, ich nahm ein Taxi, ich kam an w barze brzmi, jakbyś czytał protokół policyjny.

Gdzie ten poradnik nie wystarczy

Trzy szczere ograniczenia.

• Jeśli chcesz czytać Kafkę, Fontane albo reportaż z Süddeutsche, potrzebujesz biernej znajomości kilkuset form Präteritum czasowników mocnych - schrie, sog, wich, focht. To problem czytania, a uproszczona lektura plus nawyk sięgania do słownika zaprowadzi Cię tam szybciej niż jakakolwiek aplikacja do ćwiczeń. Czytaj dużo; formy zapadają w pamięć, bo się powtarzają.
• Jeśli chcesz pełnego opisowego obrazu - Konjunktiv II budowany na tematach Präteritum, historyczny czas teraźniejszy, regionalny Doppelperfekt jak ich habe das gemacht gehabt - kup Hammer's German Grammar and Usage. To książka referencyjna i bije każdą aplikację w byciu książką referencyjną, naszą włącznie.
• Jeśli już znasz zasadę i potrzebujesz tylko wbić sobie formy do głowy, samodzielnie zbudowana talia Anki się sprawdzi. Powód, żeby użyć czegoś innego, jest taki, że zbudowanie samemu 120 kart z czasownikami mocnymi i nagraniami zajmuje weekend, którego prawdopodobnie nie spędzisz w ten sposób.

Jak zautomatyzować

Testem nie jest to, czy potrafisz wyrecytować zasadę; jest to, czy ich hatte wychodzi Ci, zanim zdążysz o tym pomyśleć. To wymaga powtórek rozłożonych w czasie na małym, celowanym zestawie: jedenastu form Präteritum-w-mowie z góry, około 120 imiesłowów mocnych, których faktycznie używasz, oraz stałych wyrażeń, w które forma przeszła jest wbudowana - es gab, ich wusste nicht, das wollte ich nicht. Te ostatnie to kolokacje, nie gramatyka, i najlepiej reagują na ćwiczenie jako całe frazy; znajdziesz je w kolokacjach, a nie w tabeli odmiany.

merke.me planuje dokładnie to: natywne nagranie audio dla każdej formy, przykładowe zdania pokazujące kontrast mowa/pismo oraz taki harmonogram powtórek, że musste wraca trzy dni przed tym, zanim byś je zapomniał. Przejrzyj talie czasownikowe, żeby zobaczyć, jak wygląda blok czasu przeszłego, sprawdź pojedyncze formy w słownictwie i zajrzyj do cennika, jeśli chcesz całą ścieżkę A1-C2, a nie jeden punkt gramatyczny. Darmowy poziom wystarczy, żeby sprawdzić, czy ten harmonogram Ci pasuje, zanim za cokolwiek zapłacisz.