Niemieckie spójniki podrzędne: czasownik na końcu

Niemiecki ma tu jedną regułę i jest ona wyjątkowo czysta: po spójniku podrzędnym odmieniony czasownik przesuwa się na sam koniec swojego zdania, a przecinek oddziela to zdanie od reszty wypowiedzenia. Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin. Nie weil ich bin müde. To cała reguła i obowiązuje dla weil, dass, obwohl, wenn, als, damit, ob oraz mniej więcej trzydziestu innych słów, które poznasz później.

Tym, co sprawia kłopot, nigdy nie jest sama reguła. Są to cztery rzeczy, które stoją tuż obok niej: przecinek jest w niemieckim obowiązkowy także tam, gdzie angielski go pomija; zdanie podrzędne postawione na początku wymusza układ czasownik-przecinek-czasownik; denn i aber wyglądają, jakby powinny zachowywać się tak samo, a wcale tak się nie zachowują; zdania z czasownikiem modalnym albo czasem przeszłym złożonym gromadzą na końcu dwa czasowniki w stałej kolejności. Wszystko, co poniżej, dotyczy tych czterech problemów.

Reguła i siedem spójników, które dźwigają większość ciężaru

Spójnik podrzędny otwiera zdanie, które nie może stać samodzielnie. Zajmuje pierwsze miejsce i spycha odmieniony czasownik aż do prawej krawędzi. Wszystko inne - podmiot, dopełnienia, czas, miejsce - mieści się pomiędzy nimi, w zwykłej kolejności, której używasz już w zdaniach głównych.

dass, wenn i weil należą do kilkuset najczęstszych słów na każdej niemieckiej liście frekwencyjnej, więc tej konstrukcji nie da się obejść. Użyjesz jej w pierwszej minucie każdej prawdziwej rozmowy.

Z tej samej reguły po cichu wynikają dwie rzeczy. Czasowniki rozdzielnie złożone łączą się z powrotem na końcu: weil ich um sechs aufstehe* - jedno słowo, nie auf stehe. A zaimki pytające działają jak spójniki podrzędne w pytaniach zależnych, z tym samym szykiem z czasownikiem na końcu: Ich weiß nicht, wo er wohnt, Sie hat gefragt, wann der Zug abfährt*.

wenn, wann, als, ob - czwórka, która się myli

Wszystkie cztery można oddać po polsku przez kiedy, jeśli albo czy, dlatego uczący się je zamieniają. W skrócie: als dla jednorazowego, zakończonego zdarzenia w przeszłości, wenn dla warunków i zdarzeń powtarzających się, wann tylko dla prawdziwych pytań o czas (bezpośrednich lub zależnych), ob w znaczeniu czy, gdy możliwa jest odpowiedź tak/nie. Ich weiß nicht, wann er kommt to pytanie o porę; Ich weiß nicht, ob er kommt to pytanie o to, czy on w ogóle przyjdzie. Pełne omówienie z większą liczbą przykładów znajdziesz w porównaniu wann / wenn / als.

Czasownik, przecinek, czasownik

Zdanie podrzędne może stać na początku. Wtedy zajmuje pierwsze miejsce całego wypowiedzenia, więc czasownik zdania głównego musi stanąć zaraz po przecinku - bo niemieckie zdania główne stawiają odmieniony czasownik na drugim miejscu, a całe zdanie podrzędne liczy się jako miejsce pierwsze.

• Ich bin nicht gekommen, weil ich keine Zeit hatte.
• Weil ich keine Zeit hatte, bin ich nicht gekommen.

Druga wersja daje typowo niemiecki kształt: czasownik, przecinek, czasownik, a podmiot pojawia się dopiero potem. Jeśli napiszesz Weil ich keine Zeit hatte, ich bin nicht gekommen, popełnisz najczęstszy błąd szyku na poziomach A2 i B1. Ćwicz zderzenie dwóch czasowników jako brzmienie, a nie jako regułę - hatte, bin, war, ging, regnete, blieben. Jeśli zasady pozycji, na których to stoi, są jeszcze chwiejne, przeczytaj najpierw poradnik o szyku zdania; zdania podrzędne są dużo łatwiejsze, gdy rama zdania głównego jest już automatyczna.

Przecinek nie jest opcjonalny. Po polsku przed że też stawiasz przecinek, więc tu masz przewagę nad anglojęzycznymi uczącymi się, którzy piszą I think that he is right bez żadnej interpunkcji; niemiecki wymaga Ich denke, dass er recht hat. Każde zdanie podrzędne, które stoi w środku, jest odgrodzone przecinkami z obu stron: Der Mann, der dort steht, ist mein Bruder.

denn i aber niczego nie zmieniają

Spójniki współrzędne - und, aber, oder, denn, sondern - stoją poza zdaniem, które łączą. Gramatycy nazywają to pozycją zerową. Nie liczą się jako pierwszy element, więc czasownik zostaje na drugim miejscu, dokładnie tak jak w samodzielnym zdaniu.

denn i weil znaczą prawie to samo, a zachowują się zupełnie inaczej. To najczystsze zdanie testowe, jakie możesz nosić w głowie: jeśli na zawołanie poprawnie powiesz obie wersje Ich bleibe zu Hause, denn/weil..., różnica się utrwaliła.

Jeden niuans. aber i denn są spójnikami, ale aber działa też jako partykuła wewnątrz zdania: Ich bin aber müde znaczy mniej więcej przecież jestem zmęczony albo jestem jednak zmęczony. To samo słowo, inna funkcja, bez przecinka. I uważaj na trotzdem, deshalb, dann, danach - to przysłówki, nie spójniki, więc zajmują pierwsze miejsce i powodują inwersję podmiotu: Es regnet. Trotzdem gehen wir spazieren. Kto w głowie wrzuca je do jednej szuflady z aber, myli się w tym miesiącami.

Dwa czasowniki lądują razem na końcu

Gdy tylko użyjesz czasownika modalnego, czasu Perfekt albo czasu przyszłego, zdanie kończy się grupą czasowników zamiast jednym. Kolejność wewnątrz tej grupy jest stała: najpierw formy nieodmienne, odmieniony czasownik absolutnie na końcu.

• ..., weil ich es machen musste. (modalny: bezokolicznik, potem forma odmieniona)
• ..., weil ich es gemacht habe. (Perfekt: imiesłów, potem forma odmieniona)
• ..., weil ich es machen werde. (czas przyszły)
• ..., weil ich nicht kommen konnte, ...

Model myślowy, który działa: czasownik, który w zdaniu głównym stałby na drugim miejscu, po prostu przenosi się na sam prawy koniec, a wszystko, co już było zgromadzone na końcu, zostaje tam, gdzie było. Ich musste es machen* zmienia się w weil ich es machen musste*.

Jest jeden wyjątek i warto go znać, a nie się go bać. Gdy czasownik modalny występuje w czasie Perfekt, powstaje podwójny bezokolicznik - i wtedy forma odmieniona przeskakuje przed całą grupę: ..., weil ich das ganze Wochenende habe arbeiten müssen*, a nie arbeiten müssen habe. To już poziom B2, a rodzimi użytkownicy często omijają tę konstrukcję, używając zamiast niej czasu Präteritum: weil ich das ganze Wochenende arbeiten musste*. Rób tak samo, dopóki ten wzorzec nie będzie pewny.

Potoczne weil istnieje, a egzamin i tak liczy je jako błąd

Usłyszysz, jak Niemcy mówią Ich bleibe zu Hause, weil - ich hab keine Zeit, z szykiem zdania głównego po weil. To nie niechlujstwo ani regionalizm. Językoznawcy od dziesięcioleci opisują weil z czasownikiem na drugim miejscu w mówionej niemczyźnie; zwykle niesie ono nieco inne znaczenie, bliższe polskiemu bo wiesz, i wprowadza wyjaśnienie jako osobne stwierdzenie, zamiast je podporządkowywać. To samo dzieje się z obwohl i, rzadziej, z während.

Oto uczciwe stanowisko. W rozmowie nikt Cię nie poprawi, a używanie tej formy sprawia, że brzmisz mniej podręcznikowo. W piśmie i na każdym egzaminie Goethe, telc, ÖSD, TestDaF czy DSH jest to liczone jako błąd, za każdym razem. Egzaminatorzy nie sprawdzają Twojej świadomości socjolingwistycznej; sprawdzają, czy panujesz nad szykiem zdania podrzędnego. Dlatego: domyślnie produkuj poprawną formę, rozpoznawaj formę mówioną, gdy ją słyszysz, i sięgaj po nią świadomie dopiero wtedy, gdy Twoja standardowa wersja jest automatyczna. Uczący się, którzy wcześnie przejmują potoczne weil, robią to zwykle dlatego, że czasownik na końcu jest trudny, a nie dlatego, że są stylistycznie sprytni - i to słychać.

Gdzie to ćwiczyć

Ta konstrukcja nie staje się automatyczna dzięki wyjaśnieniom. Staje się automatyczna, gdy wyprodukujesz kilkaset poprawnych zdań, rozłożonych na tygodnie, aż czasownik sam zacznie wędrować na koniec, bez Twojej decyzji. Czytanie reguł prowadzi do rozumiem to; powtarzanie prowadzi do powiedziałem to i nawet nie zauważyłem.

Miej jasność, co aplikacja może, a czego nie może dla Ciebie zrobić. Jeśli chcesz wyczerpującej listy - każdy spójnik podrzędny, każdy wyjątek, ohne dass, anstatt dass, je ... desto - gramatyka referencyjna, taka jak Hammer's German Grammar and Usage albo bezpłatna baza grammis z IDS Mannheim, bije każdą aplikację z fiszkami i zawsze będzie bić. A jeśli chcesz, żeby ktoś wyłapywał błędy w Twoich własnych, swobodnych tekstach, lektor z italki albo wątek z poprawkami robi coś, czego powtórki w odstępach nie potrafią. Jeśli możesz, korzystaj z obu.

merke.me jest zbudowane do środkowego elementu: codziennego kontaktu, który zamienia regułę, którą rozumiesz, w zdanie, które produkujesz. Zdania podrzędne są w bibliotece gramatyki na poziomach A2 i B1, z przykładowymi zdaniami i nagraniami rodzimych użytkowników, same spójniki są w słownictwie, a stałe wzorce, w których się pojawiają - ich glaube, dass..., es kommt darauf an, ob... - znajdziesz w kolokacjach. Wybierz talię pasującą do Twojego poziomu, poświęcaj jej dziesięć minut dziennie i sprawdź cennik, zanim zdecydujesz się na coś dłuższego.